W 2024 comiesięczne świadczenie otrzymywane w ramach odwróconej hipoteki przekraczało 1,4 tys. zł. Stanowiło to największą od lat część budżetów osób, które przekazały swoje mieszkania funduszom hipotecznym. W dużej mierze to efekt wzrostu wartości nieruchomości będących przedmiotem umów.
Mieszkanie to nie tylko dach nad głową. Nieruchomość jest aktywem, które - jeśli nie jest obciążone roszczeniami - może stanowić istotne źródło finansowania codziennych wydatków. W ten sposób może pomagać walczyć z ubóstwem i wykluczeniem społecznym, które wg rządowych danych zagraża nawet 40 proc. seniorów żyjących samotnie.
Jeśli ktoś ma mieszkanie wolne od długów, może sprzedać je wyspecjalizowanej firmie i w zamian zapewnić sobie dożywotnie prawo przebywania w nim oraz comiesięczne świadczenie pieniężne. Tak w skrócie działa odwrócona hipoteka.
Odwrócona hipoteka i jej popularność w regionach
Z raportu Związku Przedsiębiorstw Finansowych wynika, że popularność tego rozwiązania rośnie. Na koniec 2024 fundusze hipoteczne zrzeszone w tej organizacji zarządzały 403 umowami, na mocy których przejęły prawo własności nieruchomości w zamian za stałą rentę wypłacaną dotychczasowym właścicielom. Rok wcześniej takich umów było 385. Na przestrzeni dekady liczba czynnych umów o odwróconą hipotekę zwiększyła się o 1/4 (z 302 w 2014).
Na zbycie mieszkania w zamian za rentę dożywotnią najczęściej decydują się osoby w wieku 75-80 lat. Wg danych z 2024 beneficjent takiego rozwiązania miał statystycznie 76 lat i 8 miesięcy. Od kilku lat ta średnia oscyluje wokół 77 lat (w latach 2014-17 było to bliżej lub ponad 79 lat).
Oznacza to, że taka osoba będzie otrzymywać świadczenie jeszcze przez nieco ponad dekadę. Dlaczego? Wg estymacji ZUS-u prognozowana dalsza długość trwania życia dla 75-lata wynosi ok. 12,5 roku.
Z tego sposobu podreperowania domowego budżetu najczęściej korzystają seniorzy z:
- Mazowsza - 28 proc. wszystkich umów,
- Pomorza - 12 proc.,
- Górnego i Dolnego Śląska - po 10 proc.
Odwrócona hipoteka najmniej popularna jest na wschodzie Polski. Seniorzy z Podkarpacia stanowią 0,2 proc. beneficjentów renty dożywotniej. Osoby z Lubelszczyzny i Podlasia odpowiadają za 1-1,2 proc. umów zawartych przez fundusze hipoteczne.
Odwrócona hipoteka a wartość mieszkań seniorów
Z odwróconej hipoteki korzystają właściciele coraz większych mieszkań. Świadczy o tym rosnąca średnia powierzchnia nieruchomości zarządzanych przez fundusze hipoteczne. Od 2010 zwiększyła się ona z 43,3 do 51,4 mkw.
Specyficzne były lata 2018-19. Wówczas średni metraż nieruchomości należących do seniorów, którzy zawarli umowę odwróconej hipoteki, przekraczał 80 mkw.
Po części z tego powodu klienci firm zarządzających mieszkaniami otrzymują coraz większe świadczenia. Aczkolwiek na wielkość wypłacanej renty dożywotniej wpływają przede wszystkim:
- lokalizacja mieszkania,
- jego standard i stan techniczny,
- ceny nieruchomości w okolicy,
- wiek i płeć zbywającego nieruchomość (co determinuje długość dalszego prognozowanego trwania życia).
Statystycznie każde z mieszkań administrowanych przez fundusz hipoteczny było w 2024 warte 468,9 tys. zł. To o 14 proc. (57,3 tys. zł) więcej niż rok wcześniej. Od początku pandemii jego wycena wzrosła o połowę (z 313,4 tys. zł).
W efekcie na koniec 2024 portfel nieruchomości należących do instytucji oferujących odwróconą hipotekę opiewał na 189 mln zł. Przez rok jego wartość poszła do góry o 19 proc. (30,5 mln zł).
Coraz większa renta dożywotnia
Ile wynosi renta za mieszkanie? W 2024 klienci funduszy hipotecznych otrzymywali przeciętnie po 1445,9 zł miesięcznie. To o 40 proc. (413 zł) więcej niż rok wcześniej i drugi rok z rzędu, gdy świadczenie przekraczało 1 tys. zł.
Dzięki temu sytuacja finansowa osób korzystających z odwróconej hipoteki znacząco się poprawiła. Ubiegłoroczna renta dożywotnia stanowiła bowiem prawie połowę (45,7 proc.) dochodu rozporządzalnego na osobę i ponad 1/3 (38,2 proc.) średniej emerytury wypłacalnej przez ZUS.
Oba wskaźniki osiągnęły najwyższe poziomy od lat. W pierwszym przypadku było to najwięcej od 2017, a w drugim - od 2014.
W sumie w ub. r. seniorzy otrzymali z tytułu renty dożywotniej 7 mln zł. To najwięcej w historii funkcjonowania instytucji oferujących odwróconą hipotekę. Od 2010 wypłaciły one byłym właścicielom mieszkań łącznie ponad 41 mln zł.
